5.4. Να κοιτάξεις πίσω στην Ιστορία

Αποτελεί κοινή διαπίστωση πως ο τρόπος ζωής μας οφείλει να αλλάξει διότι απειλεί τον πλανήτη, η ξέφρενη αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού απειλεί τη βιοισορροπία, την πρόσβαση σε φυσικές πηγές (κατ’ αρχήν νερό), η βιοποικιλότητα έχει πληγεί, η δυνατότητα παραγωγής τροφής μειώνεται, κ.ο.κ.

Τι σημαίνουν αυτά για το σήμερα και το αύριο;

Ας κάνουμε ένα ταξίδι στο χρόνο, η Ιστορία κρύβει πάντα τις απαντήσεις: το καλοκαίρι του 1914, ξέσπασε ο Πρώτος Παγκόσμιος πόλεμος. Εξαιτίας του Πρώτου Παγκοσμίου πολέμου, έγινε ο Δεύτερος. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο, ο κόσμος άλλαξε ολοσχερώς: η Ευρώπη ξαναχτίστηκε από τα ερείπια, διαλύθηκαν τελειωτικά οι αυτοκρατορίες της, γίναν τα σύγχρονα κράτη, φτιάχτηκε η Ευρωπαϊκή Ένωση (ήταν και όραμα του Χίτλερ, παρεμπιπτόντως) κτλ.

Φανταστείτε λοιπόν ανθρώπους να συζητούν για το μέλλον του κόσμου το 1911, εκατό χρόνια πριν. Τι θα μπορούσαν να φανταστούν ότι τους περίμενε, κι ότι θα συνέβαινε στον αιώνα τους;

Αν γυρίσουμε κι άλλα εκατό χρόνια πίσω, φτιάχνουμε ένα μοτίβο. Από το 1803 ώς το 1815, κράτησαν οι Ναπολεόντειοι Πόλεμοι, με αποκορύφωμα ίσως την εκστρατεία στη Ρωσία (1812). Ο Ναπολέων, για ένα βραχύβιο διάστημα, έγινε ο πρώτος «πλανητάρχης»: διοικούσε όλη την Ευρώπη. Όσες χώρες κατέκτησε, απέκτησε την αποδοχή του λαού τους: ουσιαστικά βρέθηκε να υλοποιεί και να διαδίδει τα ιδανικά της γαλλικής επανάστασης (κι ας ήταν Κορσικανός). Άλλαξε το σύνταγμα στις ευρωπαϊκές χώρες, έκανε αλλαγές αδιανόητες ώς τότε, με βάση τον ναπολεόντειο κώδικα: κατήργησε τα κληρονομικά προνόμια, έθεσε σε ισχύ την ανεξιθρησκία, επέτρεψε το διαζύγιο. Λίγο είναι ίσως γνωστό, αλλά ήταν ο Ναπολέων και δη στα χρόνια των πολέμων, που έδωσε μορφή στον 19^ο αιώνα: δημιούργησε το πεδίο της πάλης ανάμεσα στη μοναρχία και τον φιλελευθερισμό, την παράδοση και την πρόοδο, την ευρωπαϊκού τύπου αυτοκρατορία και το αναδυόμενο αστικό κράτος, που θα οδηγήσει στους παγκόσμιους πολέμους του 20^ού αιώνα.

Ας γυρίσουμε πίσω στο χρόνο, στην πρωτοχρονιά του 1800. Μπαίνει ένας νέος αιώνας. Οι Ευρωπαίοι εορτάζουν. Η κατάσταση στη Γαλλία έχει κάπως εξομαλυνθεί. Κάποιων οι ψυχές βράζουν, αλλά μάλλον στα κρυφά. Η ευρωπαϊκή μοναρχία σκοπεύει να καταπνίξει τις νέες ιδέες, να ξαναφέρει τη μοναρχία στη Γαλλία.

Αλήθεια, θα μπορούσε κάποιος να γνωρίζει τότε, τι επρόκειτο να συμβεί; Πως θα εμφανιστεί ένας «τρελός» Κορσικανός που θα αυτοχριστεί πανευρωπαϊκός Αυτοκράτορας και θα αναγκάσει στη συνέχεια και τον Πάπα να τον χρίσει; Που θα πιάσει στα χέρια του τον αιώνα και θα τον στρέψει εκεί που θέλει;

Αμφιβάλλω.

Κάτι ανάλογο συμβαίνει και τώρα. Ο σημερινός τρόπος ζωής, το σημερινό μοντέλο εξουσίας δεν είναι πια βιώσιμα. Είναι θέμα χρόνου (ελάχιστου) να τροχιοδρομηθεί ο αιώνας, όπως οι δυο προηγούμενοι, με κάποιο (ή κάποια) συμβάν (συμβάντα), που, για άλλην μια φορά, θα κλονίσουν συθέμελα βαθιά εδραιωμένες βεβαιότητες ταυτισμένες με την ευρέως αποδεχτή «πραγματικότητα».