4.1. Χθες

Από τα τέλη του 19^ου αιώνα ώς τις αρχές του 21^ου, κυριάρχησαν βαθμηδόν και έως βαθμού ολοκληρωτικού στη δυτική κοινωνία ο οικονομισμός, ο υλισμός, η μηχανοκρατία, η πίστη στην τυχαιότητα, η απενοχοποίηση των ενστίκτων, ο φετιχισμός, η ηδονοθηρία.

Έκτοτε, μέσα από την τραπεζική και οικονομιστική διόγκωση, πρώτα στην Αμερική, στη συνέχεια στον υπόλοιπο δυτικό κόσμο, ήρθαν στην επιφάνεια αδίσταχτοι μεγιστάνες οι οποίοι είχαν μοναδικό σκοπό το κέρδος. Άνθρωποι σαν τον Τζ.Π. Μόργκαν που ακύρωσε τα σχέδια του Νίκολα Τέσλα για απεριόριστη ενέργεια, παραγκώνισαν ιδέες και εφευρέσεις που είχαν στόχο την εξύψωση του ανθρώπου. Στρέψανε το σύστημα (οικονομικό, κοινωνικό αλλά και πολιτιστικό ώς έναν βαθμό) προς τις δικές τους «αρχές».

Κατά τη διάρκεια του 20^ού αιώνα και έως την καταιγιστική κατάρρευσή του συστήματος που φτιάξανε, δεν χάσαν τον καιρό τους, ούτε τα πήγαν άσχημα. Εξάπλωσαν τον μηχανισμό τους σαν γάγγραινα απ’ άκρη σ’ άκρη της Δύσης, και βρήκαν τρόπους να τον εφαρμόσουν και στον «αναπτυσσόμενο κόσμο».

Χρησιμοποίησαν ως προκάλυμμα τη δήθεν «δημοκρατία», τον κοινοβουλευτισμό (ουδεμία σχέση με τη δημοκρατία έχει) που μπορούσαν εύκολα να κατευθύνουν σπαταλώντας χρήματα (εξαγοράζοντας πολιτικούς, εκλογές, μέσα μαζικής ενημέρωσης). Εξίσου προσχηματικός ήταν γι’ αυτούς και ο οικονομικός «φιλελευθερισμός»: ένα προκάλυμμα βολικό για να δημιουργήσουν τα σχεδόν πλανητικής πλέον εμβέλειας μονοπώλιά τους. Τα ίδια άλλωστε που λυμαίνονταν τις κομμουνιστικές χώρες ακόμη και πριν την πτώση του μπλοκ: η φιλόπονη και αξιόπιστη πρωτογενής ιστορική έρευνα (του Άντονυ Σάττον) καταδεικνύει την κατάκτηση των Σοβιέτ από την Ουώλ Στρητ. Η παγκοσμιοποίηση ήταν με το μέρος τους: σήμαινε να αποδυναμώσουν τις τοπικές επιχειρήσεις που αδυνατούσαν να εξαγοράσουν, όσες είχαν μείνει δηλαδή να αντιστέκονται στα μονοπώλια. Το πιστωτικό σύστημα τους εξασφάλισε καμουφλάζ: τη σταδιακή οικονομική υποδούλωση των κρατών μέσω του υπέρμετρου δανεισμού που αυτοί ενθάρρυναν την εξαργύρωσαν σε πολιτική.

Κατά τον 19^ο αιώνα, αναπτύχθηκε υγιής πνευματική αντίδραση στον αναδυόμενο κόσμο του κέρδους των κάθε Μόργκαν: ο Σοσσιαλισμός. Ωστόσο, ο Μαρξισμός τον αλλοίωσε. Τον έκανε υλιστικό. Του στέρησε οποιοδήποτε πνευματικό ή γνήσια ανθρωπιστικό στοιχείο. Αποδεικνύεται αν αναλογιστούμε το αποτέλεσμά του: την απολυταρχική, γραφειοκρατική, τρομακτική Ε.Σ.Σ.Δ.: ένα πελώριο κρατικό μονοπώλιο τύπου Μόργκαν: το ίδιο σύστημα με άλλο όνομα.

Η επιστήμη, πάνω που ήταν να πλησιάσει το μεταφυσικό και να το ερμηνεύσει, να εξηγήσει τη θρησκεία και να μεταφέρει στον καθένα μας τα μυστήρια που την κρατάνε ζωντανή τόσους αιώνες, πνίγηκε στον υλισμό και τον οικονομισμό, έχασε τον στόχο της, αγκάλιασε το τυχαίο και την ατομική βόμβα. Ιδού, ο Διαφωτισμός που δεν συνέβη.

Στην Αμερική του μεσοπόλεμου, οι γνώσεις περί ύπνωσης, η εφαρμογή της φροϋδικής αρχής πως ο άνθρωπος λειτουργεί με βάση τα ένστικτα, φέρανε στο φως τον σύγχρονο ηδονιστικό τρόπο ζωής, με την τηλεόραση, τις διαφημίσεις, τα αυτοκίνητα, την ιδιώτευση, την αδιαφορία για την πολιτική, την υιοθέτηση «λάιφ στάιλ» κ.τλ. Στα μεταπολεμικά χρόνια, το ίδιο μοντέλο εξαπλώθηκε στον υπόλοιπο δυτικό κόσμο, υπό αμερικανική (δανεική) χρηματοδότηση.

Θα περίμενε κανείς οι διανοούμενοι να αντιδράσουν. Ωστόσο, στα μεταπολεμικά χρόνια, η πνευματική ελίτ οδηγήθηκε στον σχετικισμό. Οι θετικοί επιστήμονες απομακρύνθηκαν από την πράξη, γίνανε «θεωρητικοί», επίγονοι του Αϊνστάιν. Οι φιλόσοφοι ασχολήθηκαν με τον Μαρξ ή τον Φρόυντ ή τον Βιτγκενστάιν. Σε κάθε περίπτωση, ουδέποτε αμφισβήτησαν τις αρχές του σύγχρονου κόσμου, με φαεινές εξαιρέσεις.

Βέβαια, υπάρχει κάτι που έλειπε σε όποια πνευματική αντίδραση έως τώρα, και που στέρησε από τον Άνθρωπο τις αναγκαίες αλλαγές (κατ’ αρχήν στον τρόπο σκέψης). Δεν αμφισβητήθηκε η ίδια η πραγματικότητα που οι κάθε Μόργκαν διατυμπάνιζαν.

Τι σημαίνει αυτό; Ας γυρίσουμε πίσω στην Ιστορία. Στην πνευματική εξέγερση του Διαφωτισμού. Έγινε σε μία εποχή θρησκευτικού σκοταδισμού. Όταν οι Διαφωτιστές, φιλόσοφοι και στοχαστές αντέδρασαν απέναντι στην τυραννία της Εκκλησίας, θα πρέπει να καταλάβεις πως ο Διάβολος υπήρχε. Οι άνθρωποι (πίστευαν ότι) τον έβλεπαν συχνά. Οι φιλόσοφοι ωστόσο, σε πείσμα της εποχής, απρόσβλητοι απ’ ό,τι άκουγαν από τους άλλους (πως ήταν τρελλοί π.χ.), άφοβοι και γενναίοι, συχνά με κίνδυνο της ζωής τους, ευαγγελίζονταν μια νέα πραγματικότητα αντίθετη προς τον σκοταδισμό στον οποίο πίστευε η πλειοψηφία. Όπως και οι επιστήμονες που πριν απ’ αυτούς πρωτοστάτησαν στην επιστημονική επανάσταση που έβγαλε την Ευρώπη από τον θρησκευτικό σκοταδισμό, αμφισβήτησαν την φυσική πραγματικότητα, μετέβαλαν την εικόνα του κόσμου για όλους τους συνανθρώπους τους, με τα εργαλεία της σκέψης και του πειράματος. Αυτό είναι το χαρακτηριστικό που έλειπε από τους περισσότερους γνήσια κατά τα άλλα μέχρι τώρα αντιδρώντες.