2.3. Άλμπερτ Μολλ

Ο Άλμπερτ Μολλ (1862-1939), Γερμανός ψυχίατρος, θεωρείται ο τελευταίος επιστήμονας που ασχολήθηκε με την ύπνωση. Το βιβλίο του Hypnotism θεωρείται κλασσικό για το θέμα, αντίτυπο υπάρχει στις αρκετές βιβλιοθήκες ιατρικών σχολών. Περιγράφει πως, στα τέλη του 19^ου αιώνα, ιατροί, ψυχίατροι, νομικοί επιστήμονες στην Ευρώπη και την Αμερική ασχολούνται επιστημονικά με την ύπνωση και παρεμπιπτόντως, στο πρώτο κεφάλαιο, ο Σίγκμουντ Φρόυντ αναφέρεται ως ένας από τους δεκάδες.

Τα χρόνια εκείνα, η ύπνωση έχει απομακρυνθεί τελεσίδικα από τον μυστικισμό. Στο βιβλίο, ο Μολλ αποδεικνύει πως η ύπνωση είναι μια κατάσταση συνείδησης διαφορετική από τον ξύπνιο, αλλά κι από τον ύπνο. Η ειδοποιός διαφορά από τη συνήθη συνείδηση είναι ότι, σε κατάσταση ύπνωσης, ο άνθρωπος έχει μειωμένες λογικές αντιστάσεις, και έτσι υποβάλλεται εύκολα σε ό,τι του πει ο υπνωτιστής. Στην κατάσταση αυτήν, δεν πέφτεις με το στερεότυπο ότι σου κουνάν ένα ρολόι τσέπης μπροστά σου (έστω, όχι μόνο). Υπνωτίζεσαι όταν φορτίζεσαι συναισθηματικά ή αφοσιώνεσαι να κατανοήσεις, να κάνεις ή να παρατηρήσεις κάτι. Δύο σπουδαία ζητήματα ανοίγονται μέσα από τα πειράματα του Μολλ και των άλλων ερευνητών που παραθέτει:

Το πρώτο έχει σχέση με τη φύση της πραγματικότητας: αν υπνωτιστεί κάποιος και του πουν πως δεν θα βλέπει τον δίπλα π.χ., έχει αποδειχθεί πως πράγματι δεν θα τον βλέπει. Στα τέλη του 19^ουαιώνα, μέσω της ύπνωσης αποδεικνύεται εργαστηριακά πως η αντίληψη επηρεάζεται ισχυρά από τον νου. Το ίδιο και οι σωματικές λειτουργίες. Οι ιατροί της εποχής ερευνούν την ύπνωση, διότι διαβλέπουν πως, κάποιος μπορεί να γίνει καλά αν τον υπνωτίσουν και τον κάνουν να το πιστέψει. Μπορεί κανείς να υποβληθεί σε εγχείρηση χωρίς αναισθητικό (να πιστέψει δηλαδή πως δεν πονάει). Φαντάσου τι προοπτικές ανοίχτηκαν απ’ αυτές τις ανακαλύψεις για τη φιλοσοφία και  την ιατρική (πειραματικές αποδείξεις πως οι ασθένειες είναι κατασκευή του μυαλού). Μάλιστα, τα τελευταία χρόνια έχει πράγματι σημάνει μια επανάσταση μέσα από το κίνημα γερμανική «Νέα Ιατρική». Επαληθεύονται κλινικά τα συμπεράσματα για τη σχέση μυαλού και σώματος που βγαίνανε  από τα υπνωτιστικά πειράματα, μέσα από μεθόδους τόσο ακριβείς όσο τα εγκεφαλογραφήματα. Οι ασθένειες αποδεικνύεται πως οφείλονται στις στενοχώριες που προκαλούν εξακριβώσιμες εγκεφαλικές δυσλειτουργίες. Εφαρμόζονται ρηξικέλευθες ήπιες ψυχοσωματικές θεραπείες με εντυπωσιακά αποτελέσματα (π.χ. στην καταπολέμηση το καρκίνου). Εν μέσω ενός ανελέητου πολέμου που έχουν κηρύξει προς τους υποστηριχτές των νέων ιδεών οι φαρμακοβιομηχανίες και το ιατρικό κατεστημένο.

Το δεύτερο ζήτημα που διανοίγεται μέσα από τα πειράματα ύπνωσης έχει σχέση με τη διαχείριση της πραγματικότητας. Αποδεικνύεται π.χ. πως η τηλεόραση είναι ένα μέσον ύπνωσης (αυτό δεν είναι σχήμα λόγου). Διότι, ο βλέπων τηλεόραση είναι σε – κάτι σαν – κατάσταση «τρανς» (πρόσεξε ένα παιδί π.χ., όταν παρακολοθεί απορροφημένο), και έτσι μπορεί να του υποβληθεί το οποιοδήποτε μήνυμα, παρακάμπτοντας το κριτικό του φίλτρο. Επίσης, οι διαφημίσεις δημιουργούν μια συναισθηματική υπνωτιστική ατμόσφαιρα, στην οποία κυριαρχούν τα επαναλαμβανόμενα σλόγκαν που υποβάλλουν τον εγκέφαλο. Οι επιστημονικές προοπτικές που ανοίχτηκαν μέσω της ύπνωσης για τη χειραγώγηση των ανθρώπων είναι συνταρακτικές. Τα παραδείγματα διαφημίσεων και τηλεόρασης δείχνουν πως, μάλλον, δεν έμειναν ανεκμετάλλευτες. Αν και δεν το μάθαμε.