1.2 Καρλ Μαρξ

Η συνεισφορά του Καρλ Μαρξ (1818-1883) στον τρόπο σκέψης ενός διανοούμενου είναι σημαντική: η οικονομο-τεχνική παράμετρος κακώς δεν λαμβανόταν υπ’ όψη, μπορεί να σε βοηθήσει να καταλάβεις ακόμη και το έργο του Βαν Γκονγκ. Αλλά, ας μην υπερβάλουμε: δεν είναι πανάκεια. Ο σοσιαλισμός, ωσότου τον αλλάξει ο Μαρξ ήταν ένα πνευματικό κίνημα. Εμπεριείχε και την παράμετρο της ανθρώπινης ψυχής. Μετά απ’ αυτόν, την έχασε. Μαζί μ’ αυτήν την απώλεια, έχασε και τον ανθρωπισμό του (βλ. σταλινικό καθεστώς). Ένα ελπιδοφόρο, σχεδόν μεσσιανικό, πανανθρώπινο όραμα κατάντησε μια στυγνή ορθολογικά σχεδιασμένη απολυταρχία, συγκρίσιμη με τον χιτλερισμό. Γιατί να μη φταίει ο Μαρξ γι’ αυτό; Συν τοις άλλοις, ο στυγνός οικονομισμός που ζούμε σήμερα (λες και όλα είναι μόνον οικονομικά) δεν στηρίζεται μόνον στον φιλελευθερισμό αλλά και στο αντίπαλο δέος: τη μαρξική θεώρηση του κόσμου, που ταυτίζεται με τη μαρξική θεώρηση της οικονομίας σε βαθμό παραλογισμού: καταντά να θεωρεί το αίνιγμα της Ιστορίας επιλύσιμη οικονομο-τεχνική εξίσωση.